Sergi Detayı

Zeyrek Çinili Hamam, Brezilya’nın önde gelen sanatçılarından Alex Červený’nin Türkiye’deki ilk kişisel sergisi Karşılaşmalar Atlası'nı Anlam de Coster küratörlüğünde sunuyor. 16. yüzyıldan günümüze ulaşan Mimar Sinan yapısı Zeyrek Çinili Hamam’ın altında yer alan Bizans sarnıcında gerçekleşen sergi, astronomi, şehir, mimarlık ve beden arasındaki ilişkileri haritalayan otuzdan fazla eseri bir araya getiriyor. Sergi, Červený’nin Zeyrek Çinili Hamam’ın davetiyle İstanbul’da yürüttüğü araştırma sürecinden doğan yeni yapıtları, sanatçının ilk Türkiye seyahatinden ilhamla ürettiği ve daha önce gösterilmemiş eserlerle bir araya getiriyor. Sergide tuval üzerine resimler, parşömen bir heykel, tarihî astronomi risaleleri ve İstanbul gravürleri üzerine müdahaleler ile nakış işlemeli peştemal yerleştirmeleri yer alıyor. Červený’nin üretimleri, “düşüncelerimi barındırmak için ideal bir mekân” olarak tanımladığı sarnıç boyunca açılan bir kitabın sayfaları gibi yerleştiriliyor. Alex Červený’nin sarnıç için ürettiği yeni eserler arasında İstanbul Boğazı’ndan esinlenen desen ve resimler bulunuyor. Hollandalı ressam ve seyyah Cornelis de Bruyn’un sanatçının özel koleksiyonunda yer alan Voyage Au Levant kitabından iki İstanbul gravürünün tıpkıbasımları üzerine gerçekleştirdiği yeni desenlerde sanatçının İstanbul’la kurduğu ilişkinin izini sürmek mümkün. Sergide ayrıca Boğaz’ı merkeze alan ve sanatçının alamet-i farikası olan sembol ve kaligrafi öğelerine yer veren üç yeni yağlı boya resim de yer alıyor. Bir diğer önemli eser grubu ise, sanatçının 2009 yılında İstanbul’da bir sahafta keşfettiği, 19. yüzyıl sonu - 20. yüzyıl başına tarihlenen anonim astronomi risaleleri üzerine çizimler yaparak geliştirdiği Astronomi Defterleri serisi. Osmanlı Türkçesi ve Farsça bilimsel metinler içeren bu sayfalara doğrudan müdahale eden Červený, diyagramlar ve yazı parçaları üzerine yeni görsel takımyıldızları inşa ediyor. Sanatçı, tarihî belgeleri sabit bilgi taşıyıcıları olarak değil, farklı bilgi sistemlerini aynı anda barındırabilen geçirgen yapılar olarak ele alıyor. Astronomik diyagramlar, el yazmaları ve kent kayıtları, bilimsel bilginin kişisel hafıza ve tahayyül ile iç içe geçtiği yeni kompozisyonlara dönüşüyor. Serginin astronomi ve denizle kurduğu ilişki, Zeyrek Çinili Hamam’ın kendi hikâyesiyle de kesişiyor. 1530-1540 yılları arasında Osmanlı donanmasının Kaptan-ı Deryası Barbaros Hayreddin Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılan Zeyrek Çinili Hamam, astronominin hem denizcilik hem de iktidar yapıları açısından belirleyici olduğu bir dönemin ürünü. 16. yüzyıl Osmanlı sarayında göksel hareketlerin hesaplanması yalnızca takvim, haritacılık ve denizcilik için değil, siyasî gelişmeleri yorumlamak ve önemli girişimler için uygun zamanı belirlemek amacıyla da kullanılıyordu. Restorasyon sırasında sarnıç duvarlarında bulunan gemi grafitileri ise hamamın inşaatında çalıştığı varsayılan kürek mahkûmlarına atfediliyor. Červený’nin tarihî yüzeyler üzerine katman katman işlediği imgeler, bu iz bırakma arzusunu günümüze taşıyor. Beden ve zihin, gerçek ve hayal gücü arasındaki sınırları muğlaklaştıran bu müdahaleler, tarihsel anlatılar ve kişisel anıların kesiştiği ortak bir harita çiziyor.